Waar de Tiroolse kerststaltraditie haar oorsprong vond
In drie plaatsen in de regio Hall-Wattens is er elk jaar rond Kerstmis weer een heel bijzondere schat te bewonderen: De drie oudste kerststallen van het land, ja, en waarschijnlijk zelfs van Midden-Europa, bevinden zich in de parochiekerk van Tulfes (1608), de jezuïetenkerk in Hall (1609) en het Maxnhof in Thaur (eerste helft van de 17e eeuw). Deze bijzondere kerststallen kunnen ook worden bewonderd tijdens het zogenaamde „Krippeleschaug’n“.
De dorpskribbe van Tulf: waar herders lederhosen dragen
De dorpskribbe is veel meer dan alleen een bijbelse voorstelling; het is een cultuurhistorisch unicum. De kunstzinnig uit hout gesneden beweegbare poppen maken indruk door hun beweegbare armen en voeten. Een bijzonder detail: de herdersfiguren zijn niet in oosterse klederdracht gehuld, maar dragen de traditionele Tiroolse klederdracht, inclusief lederhosen. In de loop van de decennia werden er steeds weer nieuwe figuren aan toegevoegd.
De geschiedenis van deze kerststal leest als een roman. Oorspronkelijk stond hij in de Spitalskirche in Innsbruck, maar in 1786 kwam hij voor slechts vijf gulden naar Tulfes. Na een raadselachtige verkoop aan het Landesmuseum Ferdinandeum in 1905 toonden de dorpsbewoners van Tulfes na de Eerste Wereldoorlog hun diepe verbondenheid met de dorpskribbe: met het restant van de ingezamelde donaties voor nieuwe kerkklokken kochten ze hun „Krippele“ terug.
Dorpschroniqueur Otto Zeisler benadrukt nogmaals het belang van dit historische juweeltje: „De inwoners van Tulfes zijn trots op hun kerkkribbe en kennen de bewogen geschiedenis ervan." De kerststal van Tulf wordt elk jaar vóór de derde zondag van de advent opgesteld en is te zien tot kort voor de dag van Sint-Sebastiaan op 20 januari.
Tip: Het Jezuskind in de parochiekerk van Tulfes is altijd vanaf 24 december te bewonderen.
De geschiedenis van deze kerststal leest als een roman. Oorspronkelijk stond hij in de Spitalskirche in Innsbruck, maar in 1786 kwam hij voor slechts vijf gulden naar Tulfes. Na een raadselachtige verkoop aan het Landesmuseum Ferdinandeum in 1905 toonden de dorpsbewoners van Tulfes na de Eerste Wereldoorlog hun diepe verbondenheid met de dorpskribbe: met het restant van de ingezamelde donaties voor nieuwe kerkklokken kochten ze hun „Krippele“ terug.
Dorpschroniqueur Otto Zeisler benadrukt nogmaals het belang van dit historische juweeltje: „De inwoners van Tulfes zijn trots op hun kerkkribbe en kennen de bewogen geschiedenis ervan." De kerststal van Tulf wordt elk jaar vóór de derde zondag van de advent opgesteld en is te zien tot kort voor de dag van Sint-Sebastiaan op 20 januari.
Tip: Het Jezuskind in de parochiekerk van Tulfes is altijd vanaf 24 december te bewonderen.
De drie oudste kerststallen van Midden-Europa
Ook de oorsprong van deze kerststallen gaat dus terug tot de barokperiode en de tijd van de Contrareformatie. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de jezuïetenkerken en -kloosters in Hall en Innsbruck de eersten waren die er een in hun bezit hadden.
Van de Tiroolse kerststal tot de oosterse kerststal
Deze kerststallen werden in Tiroolse stijl gemaakt; pas met de eerste pelgrimstochten ontstonden er kerststallen in oosterse stijl. De kluizenaar Felix Zimmerling uit Thaur was een van de eersten wiens reis hem in 1852 naar het Beloofde Land zou leiden. Ook waren de eerste kerststallen klooster- of kerkkerststallen. In adellijke of grootburgerlijke huishoudens kwamen in zeldzame gevallen particuliere kerststallen voor. De oudste nog bewaard gebleven particuliere kerststal is die op de Maxnhof in Thaur, de grote trots van de familie Huetz.
Josef Bachlechner de Oudere: de ‘vader van de kerststallen’ uit Tirol
Als het gaat om kerststallen en Tiroolse gebruiken en tradities, mag een heel bijzondere man en kunstenaar niet worden vergeten: Josef Bachlechner de Oudere (1871-1923). Deze in Bruneck geboren Zuid-Tiroolse beeldhouwer had een groot atelier in Hall; de Bachlechnerstraße is nog steeds naar hem vernoemd. De kunstenaar, die vooral in neogotische stijl werkte, heeft de kerststal in Tirol min of meer in elk huishouden gebracht.
UNESCO-werelderfgoed op het gebied van immaterieel cultureel erfgoed: het „Krippeleschaug’n“
Sinds 2021 zijn er enkele criteria hiervoor: het jaarlijkse opzetten van de kerststal komt neer op een ritueel, maar ook op een daad van gemeenschap. Vaak gaat dit ritueel gepaard met een gezamenlijk gebed. Tegelijkertijd draait het om het behoud van artistieke waarden, waaronder ook het onderhoud en de restauratie van figuren, de berg en de achtergrond.
Niet minder belangrijk is het samenbrengen van mensen, het ‘Krippen kijken’. De omgang in kerken en privéwoningen, de gezamenlijke uitwisseling onder kribbeliefhebbers. Steeds meer mensen bouwen hun eigen kerststal op maat; de kerststal heeft al lang zijn intrede gedaan in bijna elk huishouden en vormt vaak het middelpunt van de kerstviering in het gezin. Cursussen kerststalbouw zijn vaak al maanden of zelfs jaren van tevoren volgeboekt.
Niet minder belangrijk is het samenbrengen van mensen, het ‘Krippen kijken’. De omgang in kerken en privéwoningen, de gezamenlijke uitwisseling onder kribbeliefhebbers. Steeds meer mensen bouwen hun eigen kerststal op maat; de kerststal heeft al lang zijn intrede gedaan in bijna elk huishouden en vormt vaak het middelpunt van de kerstviering in het gezin. Cursussen kerststalbouw zijn vaak al maanden of zelfs jaren van tevoren volgeboekt.
Data Krippelschaug’n
Vanaf ongeveer 22 december 2026 vindt de ‘Krippeleschaug’n’ plaats in verschillende plaatsen in de regio.
Alle informatie en data vind je opr: www.hall-wattens.at/krippen
Alle informatie en data vind je opr: www.hall-wattens.at/krippen