Monument voor sneeuw. Kunstinstallatie op de Glungezer

In de Tuxer Alpen, tussen de top van de Glungezerg en de Gamslahnerspitze, op een hoogte van ongeveer 2600 meter, heeft de Tiroolse kunstenares Esther Strauß een plek gecreëerd waar mensen elkaar kunnen ontmoeten en kunnen nadenken over onze omgang met de natuur.

Het kunstwerk, dat is ontstaan in het kader van de RLB-kunstprijs 2024, combineert een subtiel, 80 centimeter breed messing opschrift bestaande uit 3 woorden met een wandelkaart en een zesdelige audiotour. Langs de audiostations, die direct bij het bergstation van de Tulfeinexpress beginnen, worden wetenschappelijke inzichten over klimaatverandering op een aansprekende manier overgebracht.

Tegelijkertijd gaat het werk in op de emotionele gevolgen van deze veranderingen: centraal staat het verdriet over het steeds verder verdwijnen van de sneeuw – een kenmerkend element van het alpiene landschap, onze identiteit en het toerisme.

Het is vervaardigd door meester-slotenmaker Michael Gassebner. De kunstinstallatie is opgesteld op een naamloze bergtop in de buurt van de Glungezers. De titel „Monument voor sneeuw“ verwijst naar het gelijknamige gedicht van Helwig Brunner. Het artistieke werk van Esther Strauß herinnert aan iets dat op veel plaatsen al zeldzaam is geworden: sneeuw.

Het „Monument voor sneeuw“ stelt de vraag hoe we kunnen omgaan met de verliezen die de klimaatcrisis met zich meebrengt: De drie woorden „Monument voor sneeuw“ veranderen de berg in een sokkel. Op het hoogste punt ervan zal op een dag – een dag die te vermoeden, maar niet te voorspellen is – wellicht de laatste sneeuw smelten die op deze top valt.

Onderdeel van het totaalkunstwerk „Denkmal für Schnee“ is ook een zesdelige audiotour. De audiostations bevinden zich langs het pad tussen het bergstation Tulfein (2.056 m) en de top van de Glungerzer (2.677 m).

De luisterstations zijn voorzien van een QR-code waarmee de audioteksten kunnen worden beluisterd: „Vanuit natuurwetenschappelijke inzichten nodigen de audioteksten uit om te onderzoeken wat de klimaatcrisis met onze ziel doet. De wandeling naar het ’Monument voor Sneeuw’ biedt de gelegenheid om onderweg met elkaar in gesprek te zijn”, legt de kunstenares uit en voegt eraan toe: „De audioteksten gaan vooral over ’ecological grief’, de ecologische rouw of milieurouw. De focus ligt daarbij op de performativiteit van rouw, die in verband met de klimaatcrisis ook een kans biedt.” Esther Strauß schreef de audioteksten op basis van gesprekken met de deskundigen Georg Kaser (klimaatonderzoeker), Maria Streli-Wolf (rouwbegeleidster), Harald Schellander (meteoroloog bij GeoSphere Austria) en Evelyn Kustatscher (paleobotaniste en hoofd van de natuurwetenschappelijke collecties van de Tiroolse Landesmuseen).

De audiobestanden kunnen al van tevoren worden gedownload. Zie de volgende link

Het staat buiten kijf dat de Alpen momenteel het zwaarst worden getroffen door de temperatuurstijging en het smelten van de gletsjers. Wetenschappers documenteren de klimaatcrisis in de Alpen al decennialang gedocumenteerd aan de hand van het smelten van de gletsjers. Tussen 1969 en 2015 is in Oostenrijk 40 procent van alle gletsjers verdwenen – binnen enkele decennia zullen ze volledig verdwenen zijn.

Maar ook de sneeuw wordt schaarser. Toen de Glungezer Hütte in 1932/33 werd gebouwd als startpunt voor het eerste FIS-wereldkampioenschap skiën, liep de later legendarisch geworden afdaling over 16 kilometer naar beneden tot aan de Karlskirche in het Inntal. Tegenwoordig is dit traject slechts zeer zelden over de volledige lengte met sneeuw bedekt. Ook gepassioneerde skitoeristen vinden dit erg jammer, aangezien de afdaling tegelijkertijd ook de langste skitocht van Tirol is.

„We weten dat de klimaatcrisis door de mens wordt veroorzaakt. Velen van ons vinden het moeilijk om dit feit te accepteren en ernaar te handelen. Misschien kan het verdriet om wat we verloren hebben en wat we nog zullen verliezen, ons helpen om van weten naar begrijpen en uiteindelijk naar handelen te komen. Misschien komt een monument dat rouwt om een verlies dat nog niet volledig heeft plaatsgevonden, juist nog op het juiste moment. En misschien kan een monument dat vanuit de toekomst naar ons toekomt, ons helpen de toekomst opnieuw te schrijven”, zegt Esther Strauß. Want meestal herinneren monumenten aan mensen, gebeurtenissen of dingen die al voorbij zijn.

Esther Strauß (*1986 in Tarrenz) is performance- en taalkunstenaar. In haar werken maakt ze doelbewust gebruik van leemtes en geheimen. Wat haar werken verbergen, is net zo belangrijk als wat ze prijsgeven. Ze kan bogen op een internationale tentoonstellingscarrière, onder andere in het Freud Museum in Londen, Perdu in Amsterdam en TAXISPALAIS Kunsthalle Tirol. Haar werken komen onder meer terug in teksten van Elfriede Jelinek en Katy Hessel. Ze heeft talrijke onderscheidingen ontvangen, waaronder recentelijk de RLB-kunstprijs 2024, de Paul-Flora-prijs 2022 en de BMKOES-staatsbeurs 2021. Sinds 2015 geeft Strauß les aan de Kunstuniversiteit Linz over hoe kunstenaars over hun eigen werk kunnen spreken, schrijven en zwijgen.